37 yıl boyunca ödeme yapılmadı.
Çin'de gündemin üst sıralarındaki bir konu, basit bir nedenle insanları öfkelendiriyor:
Bir ilkokuldaki vekil kadın öğretmenin 37 yıl altı ay sosyal sigortasız çalışmış olmak.
Daha sonra geriye dönük ödemeler gündeme geldiğinde verildiği iddia edilen yanıt şuydu:
‘Emsal yok.’
Asıl çatışma bu.
“Onu hiç çalıştırmadık” değil.
“Zaten ödedik” değil.
“İşte kural” değil.
Yalnızca: Bunu daha önce hiç yapmadık.
Çinli internet kullanıcıları sorunu hemen gördü. Birisi onlarca yıl çalışabildiği hâlde hâlâ can sıkıcı bir idari dosya gibi muamele görüyorsa, bütün o çalışmanın değeri neydi?
Çin'deki yabancılar dikkat kesilmeli.
Birçok kişi aynı bahanenin yabancılara yönelik sürümünü daha önce duydu.
İnternetteki tartışma
Bu tartışma aslında yalnızca bir kadın öğretmenle ilgili değil.
Mesele kullanılan sözcükler ‘emsal yok’.
İnternette tartışma hızla ikiye bölünüyor.
Bir taraf şöyle diyor: On yıllarca çalıştıysa ödemeyi yapın. Usullerin arkasına saklanmayı bırakın.
Başka bir taraf şunu soruyor: Tam olarak kim sorumluydu? Okul mu? Eğitim müdürlüğü mü? Kimsenin düzeltmek istemediği gayriresmî bir anlaşma mı?
Üçüncü bir taraf daha büyük soruyu görüyor: Bu 37 yıl boyunca yaşanabildiyse, aynı sorunla karşı karşıya olan daha kaç çalışan var?
En sert tepki özünde şöyle:
‘Emsal yoksa bir emsal yaratın.’
Hikâye bu yüzden yayılıyor. İşyeri dramasının tüm unsurları var: On yıllarca çalışma, eksik haklar, yerel bürokrasi ve herkesi öfkelendiren soğuk bir cümle.
Yabancı sürümü
Yabancılar genellikle 37 yıla yayılan bir hikâye yaşamaz.
Üç yıllık bir hikâye yaşıyorsunuz.
Ya da beş yıldan uzun.
Ya da şöyle bir hikâye: “Bir dakika — hesabımda neden hiçbir şey yok?”
Senaryo tanıdık:
Bir okulda çalışıyorsunuz.
Vizenizle okul ilgilenir.
Maaş yatıyor.
İnsan kaynakları her şeyin yolunda olduğunu söylüyor.
Sonra sosyal sigortayı sorarsınız ve birden açıklamalar başlar:
‘Yabancıların buna ihtiyacı yok.’
‘Bunlar maaşınıza zaten dâhil.’
‘Yabancı öğretmenler için bunu kimse ödemiyor.’
‘Bu şehir bunu istemiyor.’
‘Sözleşmeyi imzaladınız.’
‘Kabul ettiniz.’
Başka bir durum. Aynı belirsizlik.
En iyi numara: Normal görünmesini sağlamak
En etkili bahane bir tehdit değildir.
Bu, olağan hayat.
İnsan kaynakları “bunu kimse yapmıyor” dediğinde birçok çalışan soru sormayı bırakır.
Sözleşmede “sosyal sigorta yok” yazıyorsa birçok kişi konunun kapandığını varsayar.
Okul “bunun yerine size daha yüksek maaş verdik” dediğinde insanlar devam eder.
Bu konu bu yüzden önemli.
Maaş görünürdür.
Kira göz önündedir.
Vizenin son geçerlilik tarihi görünürdür.
Sosyal sigorta yıllarca fark edilmeden kaybolabilir.
Rahatsız edici soru
Yabancı çalışanlar kendilerine şu soruyu sormalı:
İşvereniniz çalışma izni için sizi gerçek bir çalışan olarak gördüyse, yan hakları ödeme zamanı geldiğinde neden birden “farklı” oldunuz?
Vize belgeleri söz konusu olduğunda personelden sayılırsınız.
Ders programı söz konusu olduğunda personelden sayılırsınız.
Ofis kuralları söz konusu olduğunda personelden sayılırsınız.
Maaş kesintileri söz konusu olduğunda personelden sayılırsınız.
Peki sosyal sigortada?
Birdenbire “özel” oluyorsunuz.
Ne kadar pratik.
“Kabul ettiniz” tuzağı
Bu da bir klasik.
Yabancı bir öğretmen Çin'e gelir, işe ve vizeye ihtiyacı vardır ve önüne bir sözleşme konur.
Belgelerin bir yerinde sosyal sigortanın dâhil olmadığı veya maaşın zaten her şeyi kapsadığı yazabilir.
Daha sonra uyuşmazlık çıkarsa işveren şöyle der:
‘Ama kabul ettiniz.’
Sözleşmeyi kimin yazdığını, vizeyi kimin kontrol ettiğini ve Çince belgeleri kimin anladığını hatırlayana kadar bu açık görünüyor.
Bu gerçekten bir anlaşma mıydı?
Yoksa bu, sistemi henüz bilmeyen birinin önüne konulan bir cümleden mi ibaretti?
Çin'deki tartışmanın yabancılara yararlı olması da bu yüzden. Öfkenin konusu bir form değil. Güç.
Okullar neden tedirgin olmalı?
Sosyal sigorta her zaman en büyük para sorunu değildir.
Ancak diğer her şeyi açıklayabilir.
Bir çalışan belgeleri incelemeye başladığında şunları da kontrol edebilir:
- ödenmemiş ücret;
- yapay ödenek düzenlemeleri;
- Deneme süresindeki numaralar;
- İşten ayrılma tazminatı hesapları;
- İşçi sevk şirketlerinin oyunları;
- Çalışma izni sponsorundaki uyuşmazlıklar;
- İşten çıkarma sırasında imzalanan feragatnameler.
Bu yüzden işverenler belirsiz yanıtları tercih eder.
‘Yabancıların buna ihtiyacı yok’ belirsiz bir ifadedir.
‘Bunu kimse yapmıyor’ belirsiz bir ifadedir.
‘Emsal yok’ belirsiz bir ifadedir.
Belirsiz yanıtlar çalışanlara, soru sormanın bile uygunsuz olduğu hissini verir.
Önce sormanız gerekenler
Büyük bir suçlamayla başlamayın.
Sıradan bir taleple başlayın:
‘Lütfen sosyal sigorta primlerime ilişkin resmi belgeyi bana gönderin.’
Ardından şunu sorun:
‘Eksik aylar varsa lütfen nedenini yazılı olarak açıklayın.’
Hepsi bu.
Yazılı olarak isteyin.
Sözlü bahaneler kaybolur. Yazılı açıklamalar daha sonra önemli olabilir.
Şunları da kontrol edin:
- sözleşmenizi;
- çalışma izninizin sponsorunu;
- Maaş belgeleri;
- Vergi belgeleri;
- performans maddeleri;
- “bunun yerine nakit” konulu her mesaj;
- her türlü feragat maddesi.
Amaç sırf drama olsun diye drama çıkarmak değil.
Amaç, işten ayrılmış olmadan önce aynı gizli soruna sahip olup olmadığınızı öğrenmek.
Asıl ders
Öğretmenin viral olan hikâyesi, kulağa saçma geldiği için insanları derinden etkiliyor.
Ancak bu bahane nadir değil.
Çalışanlara sorunlarının alışılmadık olduğu söyleniyor.
Fazla yaşlı.
Fazla karmaşık.
Fazla yerel.
Fazla yabancı.
Düzeltmesi fazla zor.
Eksik bir ödeme bu şekilde çalışanın yükü hâline gelir.
Bu nedenle ExpatRights'ın sorusu şu:
Çin'deki işvereniniz sosyal sigorta ödedi mi, yoksa size güzel bir bahane mi sundu?
Mazereti yorumlara yazın.
Durumunuzu değerlendirmek için yardıma mı ihtiyacınız var?
Bize sözleşmenizi, maaş bordrolarınızdan bir örneği, çalışma izninin sponsorunu ve mevcut tüm sosyal sigorta kanıtlarını gönderin. İşverenle yüzleşmeden önce eksik olanı belirlemenize yardımcı olabiliriz.
